Voorkomen van maagzweren bij paarden

AdobeStock_271498448

Een blik op de literatuur leert ons dat, afhankelijk van de groep in kwestie, 60-90% van de paarden in handen van de mens in de loop van hun leven maagzweren ontwikkelt. Het is dus zeer waarschijnlijk dat jouw paard er ook vroeg of laat last van zal krijgen.

Toch zou je de handdoek niet onmiddellijk in de ring mogen gooien, er zijn immers nogal wat preventieve maatregelen zodat ze zich in de eerste plaats niet of in ieder geval minder vaak kunnen voordoen. Kort gezegd spelen stress en voeding een belangrijke rol bij de ontwikkeling van maagzweren.

Stress moet natuurlijk zoveel mogelijk worden vermeden, terwijl er bij het voeden rekening moet worden gehouden met een aantal basisaspecten van de fysiologie. Dit artikel belicht beide aspecten van de preventie van maagzweren in detail.

Hoe werkt de maag van het paard?

Een paardenmaag is speciaal omdat het de klok rond maagzuur produceert - dus niet alleen tijdens of na de inname van voedsel, zoals bij mensen, maar altijd. Voor een paard dat constant toegang heeft tot gras of hooi is dat goed en ook een must. Zo wordt elk deel van het voer verteerd zoals het hoort.

Aan de andere kant betekent dat ook dat als er geen voedsel is, het maagzuur gewoon in de lege maag over en weer klotst en de slijmvliezen van de maag aantast. Dat kan leiden tot laesies en uiteindelijk tot maagzweren. Voor paarden onder menselijke hoede kan deze fysiologische eigenschap dus een probleem en een uitdaging worden voor hun eigenaars.

Regelmatige toegang tot voedsel en de daarmee gepaard gaande bescherming van de maagslijmvliezen is daarom een belangrijke stap ter voorkoming van de ontwikkeling van maagzweren. Er is nog een ander aspect dat we niet mogen vergeten: Het bicarbonaat bevattende speeksel, dat bij het eten wordt geproduceerd bereikt de maag via het voer en buffert het zuur daar - dit punt komt nog aan bod tijdens de samenstelling van het voer.

Hoe kan ik maagzweren tegengaan in het voerproces?

Bij het voeren maken we onderscheid tussen het vezelrijke basisvoer/ruwvoer, dat de structurele behoeften van het paard dekt, en het vezelarme krachtvoer, dat het paard van energie voorziet. Een uitgebalanceerd voederrantsoen is belangrijk om de maagfysiologie en de stofwisseling niet te overbelasten. Bij de berekening van het juiste rantsoen, bestaande uit basisvoer en eventueel krachtvoer baseren we ons op een "hypothetisch paard" met een gewicht van 500 kilogram.

Heel belangrijk voor de stelling: het paard is gezond en gemiddeld actief, dus het staat niet constant in de stal en wordt ook niet bovengemiddeld getraind. Onder die omstandigheden wordt aanbevolen om hooi te voederen ten belope van 2% van het lichaamsgewicht , d.w.z. 10 kilogram per dag. Vanwege de constante productie van maagzuur moet een deel van het rantsoen altijd 's nachts beschikbaar zijn, zodat er niet te veel tijd is tussen de eetmomenten en er dus nooit een teveel aan zuur is in de maag van het paard.

Als er te veel krachtvoer direct in de maag terechtkomt, kan dat acidose veroorzaken, d.w.z. hyperaciditeit in de maag, omdat het paard niet voldoende speeksel produceert om enerzijds het maagzuur te bufferen en anderzijds omdat door de vertering van krachtvoer extra zuur wordt geproduceerd. Om dat te voorkomen is het belangrijk om het paard eerst te voorzien van ruwvoer en daarna pas krachtvoer.

In verband met maagzweren is het volgende zo mogelijk nog belangrijker: Ruwvoer en krachtvoer verschillen in structuur en smaak. Paarden houden van krachtvoer omdat het minder structuur heeft, waardoor er minder intensief wordt gekauwd en het sneller wordt doorgeslikt dan ruwvoer. Dat betekent dat er bij het eten van krachtvoer veel minder speeksel wordt geproduceerd en er dus ook veel minder van in de maag terechtkomt, waardoor de bufferende werking van krachtvoer beduidend minder is.

Bovendien heeft het gemalen krachtvoer een veel kleinere structuur waardoor het zuur veel minder gemakkelijk kan worden geabsorbeerd en dat is geen goed nieuws voor de maagslijmvliezen. Daartegenover staat vezelrijk ruwvoer, waar het paard veel intensiever op moet kauwen. Dat levert meer speeksel op, dat zich aan de vezels hecht en vervolgens de bufferende werking in de maag ten goede komt terwijl het zuur tegelijkertijd beter kan doordringen in het opgenomen ruwvoer. Daardoor is de maag goed beschermd.

Naast de samenstelling van het voer zijn er nog andere zaken om rekening mee te houden. Hoewel vezelrijk voedsel goed en broodnodig is, mag het hooi ook niet te hard en stekelig zijn, omdat dat ook kan leiden tot kwetsuren aan de maagwand en dus het ontstaan van maagzweren kan bevorderen. Luzernehaksel is daarom vooral voor maaglijders ongeschikt vanwege zijn structuur, ook al moet het paard intensief kauwen en vormt het dus veel speeksel.

Voorzichtigheid is ook geboden wanneer het paard op een weiland met eiken staat, omdat eikels tannines bevatten die wanneer ze worden opgegeten de ontwikkeling van maagzweren kunnen bevorderen.

Ook de kwaliteit van het voer mag niet onvermeld blijven. Ze moet altijd uitstekend zijn, want onzuiverheden, mycotoxines en bijvoorbeeld verkeerd gefermenteerd hooi hebben een negatief effect op het hele maagdarmstelsel. Ook moet hier worden vermeld dat voordrooghooi en kuilvoer eerder ongeschikt zijn voor paarden die neigen naar maagproblemen, omdat de zuren die ze bevatten de slijmvliezen van de maag extra kunnen irriteren.

Stress - het zwaard van Damocles in de preventie Hoe kan ik stress bij mijn paard voorkomen en hoe helpt dat tegen maagzweren?

Naast de juiste voeding van je paard is er nog een andere belangrijke factor inzake het voorkomen van maagzweren, namelijk het vermijden van stress. Stress hangt als het zwaard van Damocles boven het paard.

Het is een vrij ruim begrip dat zijn weerslag vindt in de fysiologie. Het lichaam streeft naar stabiliteit. Stress is een storende factor die het evenwicht in het lichaam verstoort. Voor een korte periode is dat niet erg, zolang er altijd maar ontspanningsmomenten volgen.

Als die ontbreken, reageert de maag van het paard met een verhoogde productie van maagzuur - dat wil zeggen in aanvulling op de productie die al 24 uur per dag plaatsvindt. Een overproductie kan kwetsuren aan het maagslijmvlies en maagzweren veroorzaken, waardoor het vermijden van stress een belangrijke rol speelt in de preventie.

Als de gevolgen van te veel stress zich inwendig voordoen, dan komt de oorzaak meestal van buitenaf. Daarom is het absoluut noodzakelijk om de relevante stressfactoren - bijgevolg elke factor die stress veroorzaakt - nader te onderzoeken.

Paarden zijn van nature uit gewoontedieren en zweren bij de dingen waaraan ze gewend zijn. Voeding is hier bijvoorbeeld zeer belangrijk. Dat spreekt voor zich, paarden hebben honger en hebben energie nodig. Maar ook het moment waarop het voer komt is bepalend. Je paard houdt eraan op bepaalde momenten bepaalde ‘resultaten’ te boeken. Dat wil zeggen dat hij iets verwacht. Als die verwachting niet wordt ingelost, kan er in het slechtste geval grote heibel of agressie ontstaan tussen de paarden onderling omdat geen van hen zonder iets wil achterblijven.

Kortom, er is stress. Ook de manier waarop paarden worden gehouden kan een probleem zijn wanneer een paard zich bijvoorbeeld in de onmiddellijke nabijheid bevindt van een soortgenoot waarmee het niet klikt. De grootste stressfactor is natuurlijk een bezoek van de dierenarts - of nog erger een bezoek aan de kliniek inclusief transport, maar dan voelt het paard zich hoe dan ook niet goed. Dierenartsbezoeken zijn natuurlijk zeer belangrijk en noodzakelijk voor de gezondheid en het welzijn van je paard. Maar in de regel vinden deze gebeurtenissen ook niet elke dag plaats.

Hoe kan ik maagzweren voorkomen door mijn paard goed te observeren?

Een goede kennis van het individuele gedrag van uw paard is niet direct gerelateerd aan het voorkomen van maagzweren, maar door zijn gedrag goed te observeren, kan je wel zien wanneer je paard gestrest is en zich anders gedraagt dan in een normale ontspannen situatie.

Zoals eerder vermeld, veroorzaakt één enkel stressmoment nog geen maagzweer. Stressvolle situaties die langer aanhouden, zijn veel problematischer. Het gaat hierbij bijvoorbeeld over de samenstelling van de kudde, verkeerd stalmanagement, overvragen tijdens het rijden of stalgangen met veel drukte.

Men moet niet vergeten dat paarden een zeer goed geheugen hebben en zich situaties kunnen herinneren die voorheen stress veroorzaakten. Daarom moet men proberen dergelijke of soortgelijke situaties te vermijden of bepaalde situaties die onvermijdelijk zijn, zoals bijvoorbeeld het laden in de trailer, en waarmee het paard regelmatig wordt geconfronteerd, te trainen om de maag van het paard te ontzien.